Nöbetçi Eczaneler
AKP’nin Sosyal Hizmetler ve Yardımlar Teklifi Meclis’e Sunuldu
AKP milletvekillerinin imzasıyla TBMM’ye sunulan “Sosyal Hizmetler Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi”, sosyal yardım ve çocuk koruma sisteminde köklü değişiklikler öngören düzenlemeler içeriyor. Teklif; doğum izni, koruyucu aile uygulaması, yaşlı aylığı, çocuk bakım kurumları ve ücretsiz ulaşım hakları gibi birçok alanı kapsıyor. Muhalefet teklifi “sosyal devlet yerine yardım devletini kurumsallaştıran torba düzenleme” diye nitelendiriyor. Teklifte bazı sosyal hakların genişletilmesi öne çıkarken, sosyal yardımların geri tahsil edilmesi, belediyelere mali yük getirilmesi ve sosyal hizmetlerin bağış ve destek mekanizmalarına dayanması tartışma yaratıyor.
Darülaceze Bağışlarına Vergi İndirimi Önerisi
Teklifin ilk maddesi Gelir Vergisi Kanunu’nda değişiklik öngörüyor. Buna göre Darülaceze’ye yapılan gıda, temizlik, giyecek ve yakacak bağışları vergi indirimi kapsamına alınacak. İktidar, düzenlemenin bağışları teşvik edeceğini savunuyor; muhalefet ise sosyal hizmet kurumlarının finansmanının bağışlara dayanmasının “devletin sosyal sorumluluğunu toplumun sırtına yüklemek” anlamına geldiğini belirtiyor. Ayrıca sadece Darülaceze için özel vergi avantajı getirilmesi eşitlik ilkesi açısından tartışma yaratıyor.
Memurlara Uzun Doğum İzni Getiriliyor
Teklifle 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda değişiklik öngörülüyor. Memurlar için analık izni 16 haftaya çıkarılıyor ve toplam izin süresi 24 haftaya kadar uzayabiliyor. Ayrıca koruyucu aile olan memurlara, çocuğun teslim edildiği tarihten itibaren 10 gün izin verilmesi düzenleniyor. Düzenlemenin yalnızca kamu çalışanlarını kapsaması eleştirilirken, özel sektörde çalışan kadınların aynı haklardan yararlanamaması “sosyal haklarda sınıfsal ayrım” eleştirisini beraberinde getiriyor.
65 Yaş Aylıklarında Geri Ödeme Şartı Değişiyor
Teklifle 2022 sayılı kanunda değişiklik yapılarak 65 yaş aylıklarının geri tahsil yönteminde değişikliğe gidiliyor. Yersiz ödendiği tespit edilen aylıklar için artık TÜFE yerine kanuni faiz uygulanacak.
Çocuk Bakım Sistemi Yeniden Tanımlanıyor
Sosyal Hizmetler Kanunu’nda kapsamlı değişiklikler öngören teklif, çocuk bakım sistemini yeniden tanımlıyor. Yeni düzenlemeler şunları kapsıyor:
- Çocuk Destek Merkezleri yerine İhtisaslaştırılmış Çocuk Evleri Siteleri kurulacak.
- Çocuk Koruma İlk Müdahale ve Değerlendirme Merkezleri oluşturulacak.
- Çocukların durumunu takip edecek merkezi izleme sistemi kurulacak.
- Sosyal ve Ekonomik Destek (SED) uygulaması yasal zemine oturtulacak.
- Koruyucu aile modeli genişletilecek.
Sosyal Yardımların Kapsamı ve Tartışmalar
Teklifte çocukların kurum bakımına alınması yerine aile yanında sosyal ve ekonomik destekle büyütülmesi hedefleniyor. Bu kapsamda SED yardımları sistematik hale getiriliyor. Muhalefet, bu yaklaşımın yoksulluğu ortadan kaldırmak yerine yardım mekanizmasını büyüten bir politika olduğunu belirtiyor. Ayrıca teklifte sosyal hizmet kuruluşlarında yetişen gençlerin kamuda istihdamına ilişkin düzenlemeler de yer alıyor; bu gençlerin kamuya yerleştirilmesine ilişkin kurallar yeniden düzenleniyor.
Çocuklarla Çalışacaklara Suç Filtresi
Teklif, çocukların bulunduğu ortamlarda çalışacak kişiler için yeni sınırlamalar getiriyor. Belirli suçlardan hüküm giymiş kişilerin okul, kreş, yurt ve servis gibi çocukların bulunduğu alanlarda çalışması yasaklanacak.
15 Yaş Altı Sosyal Medya Hesabı Açamayacak
5651 sayılı Kanun’da yapılan değişiklikle çocukların dijital dünyadaki güvenliğini sağlamak amacıyla sosyal ağ sağlayıcılara 15 yaş altı çocuk kaydını engelleyecek etkin yaş doğrulama istemleri kurma ve ebeveyn kontrol araçları sunma zorunluluğu getiriliyor. Teklif yasalaşırsa 15 yaş altı çocuklar sosyal medyada hesap açamayacak; 15 yaşın üstünde çocuklar içinse ebeveynler 1 saat içinde müdahale edebilecek. Kanuna eklenen diğer bir maddeyle, günlük erişimi yüz binden fazla olan yurt dışı kaynaklı oyun dağıtıcılarına Türkiye’de temsilci belirleme ve oyunları yaş kriterlerine göre derecelendirme yükümlülüğü getiriliyor. Söz konusu madde oyun dünyası tarafından tepkiyle karşılanmıştı.
Ücretsiz Ulaşım Hakkı ve Belediyelere Etkisi
Teklifte son olarak yaşlı, engelli, gazi ve şehit yakınlarının ücretsiz ulaşım haklarına ilişkin sistem yeniden düzenleniyor. Ancak yerel yönetimler düzenlemenin belediyelere yeni mali yükler getirebileceği konusunda uyarıda bulunuyor.
Muhalefetin Eleştirileri
Muhalefet partileri teklifi özellikle üç başlıkta sert şekilde eleştiriyor: sosyal yardımların borçlandırılması, sosyal hizmetlerin bağış ve yardım sistemine dayandırılması ve belediyelere yeni mali yükler getirilmesi.