Nöbetçi Eczaneler
Yüksek Tansiyonun Beyin Sağlığı Üzerindeki Etkileri ve Önlemler
Yeni veriler, yüksek tansiyonun uygun şekilde tedavi edilmesinin, bunama veya bunama olmaksızın bilişsel bozulma riskini önemli ölçüde azaltabileceğini gösteriyor. Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Kaynak Selekler, bu konuyu araştırmalar eşliğinde şöyle açıkladı:
Hipertansiyon nedir?
Kan basıncımız iki rakam olarak ifade edilir.
- Birincisi, kalbin kanı pompalamak için kasılmasıyla oluşan kan basıncını temsil eder. Bu, sistolik basınçtır yani büyük tansiyondur.
- İkincisi, kalbin atışlar arasında dinlendiği zamanki kan basıncının ölçümüdür. Buna diyastolik basınç yani küçük tansiyon denir.
- Normal kan basıncı değeri yaklaşık 120/80 mmHg’dir.
Hipertansiyon, diğer adıyla yüksek tansiyon, kan basıncınızın sürekli olarak 140/90 mmHg’nin üzerinde olması durumunda teşhis edilir. Dünya çapında kalp krizi ve inmenin önemli bir nedeni olan ciddi bir durumdur.
İŞTE SEBEPLERİ
Hastaların %90-95’inde yüksek tansiyona neden olabilecek altta yatan başka bir hastalık yoktur. Bunlara birincil ya da nedeni bilinmeyen hipertansiyon denir. Geri kalan %5-10 hastada yüksek tansiyon bir nedene ya da hastalığa bağlı olarak ortaya çıkmıştır. Buna da ikincil hipertansiyon adı verilir. En sık rastlanan ikincil hipertansiyon nedenleri şunlardır:
- Böbrek hastalıkları
- Böbrek üstü (adrenal) bezlerinin hastalıkları
- Böbrek damarlarının daralması
- Doğuştan büyük atardamarın (aortun) bir bölümünün dar olması
- Tiroid bezinin fazla veya az çalışması
Beyinde yol açtığı hasarlar
Yüksek tansiyon zamanla atardamarlarda gerilime neden olur ve bu da atardamar duvarlarının kalınlaşmasına ve sertleşmesine yol açar. Buna arterioskleroz denir. Kanda bulunan yağlar da atardamarların daralmasına katkıda bulunur. Atardamarların daralması beyinde de meydana gelebilir. Bu, beyin hücrelerine daha az besin ve oksijen ulaşması anlamına gelir ve bu da hücrelerin doğru şekilde işlev görmesini engeller.
Yüksek tansiyon aynı zamanda inme için en güçlü risk faktörüdür. İnme, beynin bir bölümüne kan akışının kesilmesi veya bir kan damarının patlaması ve beyinde kanamaya neden olması durumunda meydana gelir. Her iki inme türü de beyin hücresi ölümüne yol açarak vasküler demansa neden olabilir.
Böyle önlem alın
Dolayısıyla gizli bir tehdit olan yüksek tansiyona karşı mutlaka önlem alın. Belirti vermediği için birçok insan yüksek tansiyon hastası olduğunun farkında değil. Hipertansiyon genetik yatkınlığın görüldüğü bir hastalık. Yaşla beraber de kan basıncı yüksekliği artıyor. Kilo da en önemli risk faktörleri arasında. Yüksek tuz tüketimi, stresli yaşam, aktif veya pasif olarak sigara gibi tütün ürünlerine maruz kalmak da hipertansiyona yol açıyor.
Önlem olarak Akdeniz diyetiyle beslenmek, düzenli egzersiz yapmak, sigara, alkol ve tuz tüketimini azaltmak gerekiyor. Düzenli tansiyon ölçümü de hastalığın erken teşhis edilmesini ve kontrol altına alınmasını sağlar.
Örnek araştırma
Çin Kırsal Hipertansiyon Kontrol Projesi Faz-3’te (CRHCP-3), araştırmacılar, kontrolsüz hipertansiyonu olan 40 yaş ve üzeri 33.995 yetişkin arasında demans riskini azaltmada yoğun kan basıncı tedavisinin etkinliğini değerlendirdi. Bu araştırma, Çin’de üç eyaletin 326 köyünde yürütüldü.
Tedavi edilmemiş hipertansiyonu olan Çinli yetişkinler üzerinde yapılan geniş çaplı bu çalışmada, ilaç ve yaşam tarzı değişiklikleriyle yoğun kan basıncı yönetiminin 4 yıl boyunca demans riskini %15, demans olmaksızın bilişsel bozukluğu ise %16 oranında azalttığı ortaya çıktı.
Somut bir sonuç daha
Yüksek tansiyon-demans ilişkisinde ilgi çekici bir bulgu da Johns Hopkins Üniversitesi’nin daha önce toplanan veriler üzerinde yaptığı bir analizden elde edildi. Tansiyon ilacı kullanan kişilerin, kullanmayanlara göre Alzheimer’a yakalanma olasılığının yarı yarıya daha düşük olduğu tespit edildi. Araştırmacılar, yüksek tansiyonu (hipertansiyon) olan yaşlı kişilerin omurilik sıvılarında Alzheimer biyobelirteçlerine sahip olma ihtimalinin daha yüksek olduğunu gösterdi.
Başka bir çalışma ise, sekiz yıllık bir dönemde kan basıncındaki dalgalanmanın bunama riskini artırdığını ortaya koydu. Johns Hopkins’teki Hafıza ve Alzheimer Tedavi Merkezi yetkilileri, “Alzheimer hastalığınız yoksa ve tansiyon ilacı kullanıyorsanız, bunama geliştirme olasılığınız biraz daha düşüktür. Eğer Alzheimer’dan kaynaklanan bunamanız varsa ve tansiyon ilacı kullanıyorsanız, hastalığınızın ilerleme olasılığı azalır” diyor.
ETKİLİ BİR MÜDAHALE
Çinli araştırmacılar, “Çalışmada hipertansiyonlu hastalarda demans riskini azaltmada yüksek tansiyon tedavisinin etkinliğine dair güçlü kanıtlar sağladık ve bu kanıtlanmış müdahale, demansın küresel yükünü azaltmak için yaygın olarak benimsenmelidir” diyor. Oxford Üniversitesi, İngiltere’de Nöroloji Profesörü Masud Husain ise, “Bu, çok büyük bir örnekleme ve sağlam bir etkiye sahip çığır açıcı bir çalışmadır. Sadece kalbi değil aynı zamanda beyni de korumak için yüksek tansiyonu tedavi etmek için bir uyarı niteliğindedir” dedi.