Luna 9’un Kayıp Konumu: Yapay Zekâ Arayışı ve Chandrayaan-2’nin Beklenen Doğrulaması
Luna 9, 3 Şubat 1966’da Ay’a yumuşak iniş yaparak başka bir gök cisminden çekilen ilk fotoğrafları Dünya’ya göndermiş ve uzay yarışında Sovyetler Birliği’ne kritik bir avantaj sağlamıştı. Bu başarı, ABD’nin 20 Temmuz 1969’da Ay’a insan indirmesinden üç yıl önce gerçekleşti.
Ancak aracın Ay yüzeyindeki tam konumu onlarca yıl boyunca belirsiz kaldı. Bu belirsizliğin arkasında dönemin hatalı hesaplamaları ve Luna 9’un sıra dışı iniş yöntemi bulunuyordu. Uzay aracı, Ay yüzeyine temas etmeden önce şişirilebilir amortisörlere sahip küresel bir iniş kapsülü açmış ve yüzeyde birkaç kez sekiyerek durabilmişti.
Sovyet yetkililer görev sonrası iniş koordinatlarını Pravda gazetesinde yayımlasa da bu bilgiler uzun süre tartışmalı kaldı. Nitekim 2009’da NASA’nın Ay Yörünge Keşif Aracı (LROC) tarafından elde edilen görüntüler, Luna 9’un açıklanan noktada olmadığını ortaya koydu.
Arayışa yeni bir ivme kazandıran gelişme, veri bilimci Lewis Pinault’un geliştirdiği yapay zekâ algoritması oldu. Apollo görevlerinin iniş alanlarına ait LROC görüntüleriyle eğitilen sistem, Ay yüzeyindeki zor seçilen insan yapımı izleri tespit edebilecek düzeye ulaştı. Testlerde, 1970’te Ay’a inen Sovyet Luna 16 görüntülerinde de yüksek doğruluk elde edildi.
Araştırmacılar daha sonra sistemi Pravda’da belirtilen yaklaşık 5’e 5 kilometrelik Luna 9 iniş alanını taramak üzere yönlendirdi. Yapay zekâ, Ay toprağında insan yapımı bir aracın bırakmış olabileceği izlere işaret eden birden fazla olası konum belirledi. Bu aday noktaların doğrulanması için ise uzun süre beklemek gerekmeyebilir.
Beklenen doğrulamayı getirebilecek gelişme, Hindistan’ın Chandrayaan-2 yörünge aracının Mart 2026’da bölgenin üzerinden geçecek olmasıdır. Yüksek çözünürlüklü yüzey haritalama verileriyle Luna 9’un konumunun netleşmesi ve uzay tarihinin kayıp parçalarından birinin yerine oturması bekleniyor.
