Samanyolu’nda Bulunan Eritruloz: Galakside “Tatlı” Bir Keşif
Gökbilimciler, evrenin soğuk ve karanlık boşluğunda, yıldızlararası ortamın derinliklerinde tanıdık bir şeker türü keşfetti. Eritruloz (erythrulose) adlı bu molekül, Dünya’da ahududunun yapısında doğal olarak bulunan ve kozmetik ürünlerde yapay bronzlaştırıcılarda kullanılan bir şekerdir.
Şekerlerin kozmostaki varlığı, yalnızca tatlandırıcı bir unsur olmanın ötesinde büyük bilimsel önem taşıyor. Farklı şeker türleri Dünya’daki hücreleri besleyen ve genetik materyal olan DNA’nın yapı taşlarının oluşumunda rol oynuyor. Bu nedenle araştırmacılar, yaşamın temel bileşenlerinin uzayda nasıl ve nerede oluştuğunu anlamaya önem veriyor.
Teleskopların sinyali ve laboratuvarın uyumu
İspanya’da bulunan iki güçlü radyo teleskobu kullanan araştırmacılar, rotalarını Samanyolu’nun merkezine yakın, devasa bir gaz bulutuna çevirdi. Buradan toplanan elektromanyetik sinyaller, Dünya’daki laboratuvarlarda elde edilen eritruloz örnekleriyle karşılaştırıldı. Sonuçlar, bu karmaşık şekerin uzayda gaz hâlinde bulunduğunu kesin olarak gösterdi.
Keşfin yapıldığı bölge, NASA’nın ikiz Voyager sondalarının geçtiği sınır yakınlarındaki gizemli bir alanı içeriyor. Bu, galaksimizdeki ilk organik keşif değil; yaklaşık 25 yıl önce Samanyolu’nun merkezinde sofra şekerinin kimyasal akrabası bulunmuştu. Ayrıca NASA’nın OSIRIS-REx görevinden Bennu asteroidinden getirilen siyah toz tanecikleri de DNA için önemli diğer şekerleri ortaya çıkarmıştı.
Bulunan eritruloz doğrudan yaşamı başlatmasa da, Dünya’da yaşamın filizlenmesi için kritik olduğu düşünülen diğer biyolojik formlara kolayca dönüşebilme potansiyeline sahip.
Yaşam uzayda hep var mıydı?
Bu araştırma, yaşamın temel malzemelerinin kaynağına ilişkin uzun süredir devam eden iki temel hipotez üzerine ışık tutuyor: Bu bileşenler Dünya’ya kuyruklu yıldızlar ve meteorlarla mı taşındı, yoksa güneş sistemimiz oluşmadan önce galakside zaten var mıydı? Eritrulozun keşfi, ikinci seçeneği, yani bu tür moleküllerin galakside yaygın olarak sentezlenebildiği fikrini güçlendiriyor.
Arizona Üniversitesi’nden astrofizikçi Erika Hamden, eritrulozun şimdiye kadar uzayda gözlemlenen en karmaşık şekerlerden biri olduğunu ve galakside dolaşan maddelerin bozulmamış, saf örneklerinden biri olduğunu vurguluyor. İspanya Astrobiyoloji Merkezi’nden astrofizikçi Izaskun Jiménez-Serra ise bu moleküllerin tek bir yerde bulunmasının, galaksinin diğer bölgelerinde de benzer zenginliklerin bulunduğuna işaret ettiğini belirtiyor. Jiménez-Serra’ya göre bu temel bileşenlerin galaksi çapında yaygın olması, evrenin başka köşelerinde de yaşamın gelişmiş olma olasılığını artırıyor.
Nature Astronomy dergisinde yayımlanan çalışma, kozmosun derinliklerindeki yalnızlığımıza dair umut verici bir ışık yakmaya devam ediyor.