CHP’den TVF Denetimine Yönelik Ek Görüş Raporu
Yönetim Kurulu Başkanlığı’nı Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yaptığı Türkiye Varlık Fonu’nun (TVF) denetimine ilişkin görüşmeler, geçtiğimiz günlerde TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda gerçekleştirildi. CHP, TVF 2024 Yılı Hesap ve Tablolarının Denetimi ile ilgili ek görüş raporunu komisyonda sundu.
Raporda Yer Alan Atamalar ve Görevler
Raporun ekinde, Cumhurbaşkanlığı’nda üst düzey görev yapan personelin aynı zamanda TVF bünyesindeki şirketlerde yönetim kurulu üyesi olarak görev aldığına dikkat çekildi. CHP’nin raporunda hem Cumhurbaşkanlığı’nda görev yapan (eski görev yapanlar da dahil) hem de varlık fonu şirketlerinde görevleri bulunan isimler şöyle sıralandı:
- Cumhurbaşkanlığı Devlet Denetleme Kurulu Başkanı Salih Tanrıkulu – Borsa İstanbul Yönetim Kurulu Başkan Vekili.
- Cumhurbaşkanlığı Devlet Denetleme Kurulu üyesi Mehmet Emin Baysa – Vakıfbank Denetim Kurulu üyesi.
- Cumhurbaşkanlığı Ekonomi Politikaları Kurulu üyesi Dr. Cemil Galip Ertem – Vakıfbank Yönetim Kurulu üyesi.
- Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Prof. Dr. Burhanettin Duran – Borsa İstanbul Yönetim Kurulu üyesi.
- Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Hakkı Susmaz – Borsa İstanbul Yönetim Kurulu üyesi.
- Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu üyesi Ayşe Nur Bahçekapılı – Turkcell Yönetim Kurulu üyesi.
- Cumhurbaşkanlığı Ekonomi Politikaları Kurulu üyesi Prof. Dr. Ercan Beyazıtlı – Türkiye Denizcilik İşletmeleri AŞ Yönetim Kurulu üyesi.
- Cumhurbaşkanlığı Ekonomi Politikaları Kurulu üyesi Meltem Taylan Aydın – Halkbank Yönetim Kurulu üyesi.
- Eski Cumhurbaşkanlığı Başdanışmanı Maksut Serim – Halkbank Yönetim Kurulu üyesi.
- Eski Cumhurbaşkanlığı Devlet Denetleme Kurulu Başkanı Yunus Arıncı – Türk Telekom Yönetim Kurulu üyesi.
Raporda ayrıca TVF Yönetim Kurulu Başkan Vekili olan Prof. Dr. Erişah Arıcan’ın Borsa İstanbul Yönetim Kurulu Başkanı olarak da görev yaptığı belirtildi. Varlık Fonu Genel Müdürü Salim Arda Ermut’un da Turkcell Yönetim Kurulu üyesi olduğu kaydedildi.
CHP’nin Eleştirileri: Yetki Birikimi ve Şeffaflık Eksikliği
Raporda, TVF, buna bağlı alt fonlar, şirket ve alt şirketlerin kurulma, yönetilme, kaynak tahsisi-finansman ve denetlenme açısından tamamen Cumhurbaşkanına bağlı hale getirildiğine işaret edilerek şu ifadeler yer aldı: “Cumhurbaşkanı’nın hem Cumhurbaşkanı sıfatıyla hem de TVF Yönetim Kurulu Başkanı sıfatıyla yetki ve görevleri bulunmaktadır. Bu görevlerin aynı kişide birleşmesi hem yönetim hem de denetim açısından idare hukuku prensiplerine göre çok ciddi bir sakatlık yaratmaktadır. TVF, Türkiye’nin son dönemde etkisine girdiği otokratik yapının ve merkeziyetçi siyaset anlayışının sembol yapılarından biri haline gelmiştir. TVF ile Cumhurbaşkanlığı makamı arasındaki ilişkinin bir an önce sonlandırılması gerekir.”
Kaynak Kullanımı ve Faaliyet Amacı Hakkında Soru İşaretleri
Raporda, TVF’nin stratejik varlıkları geliştirmek ve önemli yatırımlar için kaynak sağlamak misyonuyla kurulduğu, ancak son dönemde kaynaklarının özellikle haberleşme, enerji ve inşaat sektöründeki borçlu şirketleri kurtarmak için kullanıldığının, bunun da kurumun asıl faaliyet amacı hakkında soru işaretleri doğurduğunun altı çizildi.
Şeffaflık ve Hazine İlişkisi
Fonun Hazine ile ilişkisinin açık ve şeffaf olmadığına dikkat çekilen raporda, “TVF, bütçe açığı için bir perdeleme işlevi görme işlevine sahiptir. TVF’nin yaptığı borçlanmalar merkezi yönetim bütçesinde ve Hazine hesaplarında gözükmemektedir.” ifadelerine yer verildi.
Sayıştay ve TBMM Denetimi Talebi
Raporda ayrıca TVF’nin Sayıştay denetimi başta olmak üzere birçok hukuki mevzuattan, vergi ve yükümlülükten muaf tutulduğu, gerçekleştireceği yatırım ve işlemlere yönelik somut hedefler ortaya koymamasının fonun ilerideki faaliyetlerinin meşruiyetini ve denetimini zorlaştırdığı belirtildi. Değerlendirme kısmında şu ifadeler yer aldı:
“Tamamen kamuya ait varlık ve kaynaklarla oluşturulan ve kamu payı yüzde 100 olan, yaklaşık 12.3 trilyon TL’lik bilanço büyüklüğüne sahip olduğu ifade edilen ve paralel bir bütçe ve Hazine gibi kullanılan TVF, şirket, alt şirketler ve fonlarının yıllık denetimlerinin, kanunda öngörülen esaslar dikkate alınarak TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nca süresinde icra edilmesi, yasal bir zorunluluk olmasının ötesinde TBMM’nin denetim işlevinin yerine getirilmesi açısından da önem taşımaktadır. TVF’nin Sayıştay ve TBMM tarafından denetlenmesinin kamu yararına olduğunu düşünüyoruz.”