Donald Trump, Gazze’deki ateşkes ve rehine anlaşmasıyla elde ettiği söylemsel başarıdan sonra Ukrayna-Rusya savaşını bitirme vaadiyle tekrar sahneye çıkmıştı. Ancak Budapeşte’de Putin ile yapacağı zirvenin iptali, bu iddiaların ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi. Beyaz Saray yetkililerinin açıklaması ve Trump’ın “zamanımı boşuna harcamak istemem” sözleri, toplantının neden gerçekleşmediğine dair daha fazla soru doğurdu.
Görüşmenin iptalini izleyenler için bu gelişme sürpriz olmaktan ziyade beklenen bir geri çekiliş gibi görüldü. Trump’ın Putin’i ve diğer liderleri kendi istediği noktaya getiremeyeceğini fark etmesi, iptal kararının temel nedenlerinden biri oldu. Daha önceki Alaska görüşmesinin somut sonuçlar üretmemesi de Budapeşte buluşmasının başarısızlık ihtimalini güçlendiriyordu.
Görüşmenin iptalini açıklayan temel etkenler
Birincisi, Putin’in Ukrayna’dan ele geçirilen toprakları geri vermeyeceği yönündeki katı duruşu. Trump’ın Zelenskiy’e “toprak tavizi” önerisi, Rusya’nın zafer algısını güçlendireceği için taraflar arasında uzlaşma olasılığını azaltıyor. Putin ise daha baştan bu tür ödünleri kabul etmeyeceğini açıkça dile getirdi.
İkincisi, Rusya’nın barış görüşmelerine ilişkin ön koşul niteliğindeki taleplerde ısrarcı olması. ABD, Rusya’nın bu tutumunu hem görüşmelerin önündeki hem de gelecekteki olası bir barışın önündeki en büyük engel olarak görüyor.
Üçüncüsü, Moskova’nın sürekli olarak yinelediği talepler: yeni Ukrayna seçimleri, Kiev’in NATO’ya katılmayacağına dair resmi garantiler ve Kremlin’in “dil ve kültüre yönelik baskı” olarak nitelendirdiği politikaların sona erdirilmesi. Putin, bu tür taahhütler olmadan görüşme masasına oturmayacağını defalarca vurguladı.
Dördüncü neden ise nispeten daha az önem taşıyor: Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin Putin hakkında verdiği tutuklama kararı ve bunun seyahatleri üzerindeki etkileri. Polonya’nın hava sahası izinleri gibi lojistik konular da planlamayı karmaşıklaştırdı.
Trump’ın arabuluculuk iddiasının zaafları
Trump, Gazze’deki başarısını Ukrayna krizine de taşıyabileceğine inanmış olabilir; fakat iki kriz arasındaki dinamikler tamamen farklı. Ortadoğu’da Trump’ın İsrail’e verdiği açık destek, bölgedeki ilişkileri ve Arap liderlerle kurduğu bağlar sayesinde belli bir ağırlık kazandı. Ukrayna sahası ise Moskova’yla doğrudan bir yüzleşme olduğundan aynı formül burada işlemiyor.
Trump’ın Moskova’ya yönelik tehditkar söylemleriyle Zelenskiy’e karşı aynı anda sergilediği kararsız tutum, onun güvenilir bir arabulucu olarak algılanmasını zayıflattı. Alaska toplantısındaki sonuçsuzluk, bu güven kaybının somut bir örneği oldu.
Şu anki durum ve olası sonuçlar
Bugünkü tablo, Ukrayna krizinin derinleştiğini gösteriyor: Rusya ateşkes önerilerini reddediyor ve mevcut hatları korumayı tercih ediyor; Ukrayna ise topraklarını geri almak için mücadeleyi sürdürüyor. Trump’ın iki tarafı da tatmin edecek tavizleri sağlama yeteneği bulunmadığından, Budapeşte zirvesinin iptali, bu realitenin yansıması oldu.
Özetle, Trump’ın “barışı sağlayacağım” iddiası şu aşamada ciddi sınamalarla karşı karşıya. Hem Rusya’nın talepleri hem de liderlerin pozisyonlarının sertliği, tek taraflı ve hızlı çözümler üretmeyi zorlaştırıyor. Taraflar arasındaki uçurum kapanmadıkça benzer girişimlerin sonuçsuz kalma olasılığı yüksek kalacak.