Meta hakkında dava: Yapay zekanın işten çıkarmalarda kullanıldığı iddiası
Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın çatı şirketi Meta, yapay zekayı işten çıkarma süreçlerinde kullandığı iddiasıyla ABD’de dava edildi. The Guardian’ın haberine göre Kaliforniya Kuzey Bölgesi Federal Mahkemesi’ne pazartesi günü sunulan davada 26 çalışan, şirketin bu yıl yürüttüğü ve yaklaşık 8 bin kişiyi etkileyen iş gücü azaltımı sırasında yapay zeka destekli sistemlerle çalışanları puanlayarak işten çıkarma listeleri hazırladığını öne sürdü.
71 sayfalık dava dilekçesinde Meta’nın performans değerlendirmeleri, tuş vuruşları, bilgisayar kullanım verileri ve diğer üretkenlik ölçümlerini analiz eden çeşitli yapay zeka sistemlerinden yararlandığı iddia edildi. Davacılar, işten çıkarılacak kişilerin yöneticilerin bireysel değerlendirmeleriyle değil, yapay zekanın oluşturduğu puanlama ve sıralamalar doğrultusunda belirlendiğini savundu.
Doğum, aile ve sağlık izinleri nedeniyle dezavantaj
Dava dilekçesine göre sistemler özellikle doğum izni, aile izni, sağlık izni veya engellilik nedeniyle işten uzak kalan çalışanları dezavantajlı hale getirdi. Bu kişilerin izin dönemlerinde performans ve üretkenlik verilerinin oluşmaması ya da düşük görünmesi, algoritmalar tarafından olumsuz değerlendirildi ve işten çıkarılma riskini artırdı. Davacılar, çalışanların yasal haklarını kullanmaları nedeniyle fiilen cezalandırıldıklarını öne sürdü.
Davacılar arasında doğum öncesi izne çıkan ve doğumundan sadece iki gün önce işten çıkarıldığını öğrenen bir bilim insanı yer alıyor. Bir mühendis sakatlığı nedeniyle kullandığı izin sonrası performans notunun düşürüldüğünü, başka bir yönetici ise sağlık izninin 16. gününde işten çıkarıldığını belirtti.
Meta’nın savunması ve talepler
Çalışanlar mahkemeden, işten çıkarmaların durdurulmasına yönelik geçici tedbir kararı verilmesini talep ederken; işe iade, geriye dönük maaş, hisse hakları, yan haklar ve diğer maddi zararlarının karşılanmasını da istedi. Ayrıca Meta’nın kullandığı yapay zeka sistemlerinin bağımsız denetime tabi tutulmasını talep ettiler.
Meta ise suçlamaları reddetti. Guardian’a konuşan şirket sözcüsü, “Bu iddiaların hiçbir dayanağı yok ve gerçekleri yansıtmıyor. İş gücü yönetimi ve organizasyonel kararlar insanlar tarafından alındı, yapay zeka tarafından değil.” açıklamasını yaptı.
Zuckerberg ve çalışan izleme programı
Habere göre Meta, çalışanların tuş vuruşlarını, fare hareketlerini, tarayıcı geçmişini, şirket cihazlarındaki mesajları, e-postaları ve konum verilerini izleyen yapay zeka destekli bir çalışan takip programını bu yıl devreye aldı. Şirketin CEO’su Mark Zuckerberg, sistemin amacının yapay zekayı çalışanların davranışlarını gözlemleyerek eğitmek olduğunu belirterek, “Yapay zeka modelleri gerçekten zeki insanların nasıl çalıştığını izleyerek öğreniyor.” ifadelerini kullandı.
Davacılar ise programın çalışanların açık rızası alınmadan, düşük görünürlüklü bir şirket içi duyuruyla uygulamaya geçirildiğini ve başlangıçta bazı ekiplerde sistemden çıkış seçeneğinin dahi bulunmadığını iddia etti.
Programın durdurulması ve sürecin ilerleyişi
Programın duyurulmasının ardından çalışan tepkileri büyüdü. Yaklaşık 1.600 Meta çalışanının imzaladığı dilekçede uygulamanın gizlilik haklarını ihlal ettiği savunuldu. Bunun üzerine Zuckerberg’in haziran ayında programı durdurma kararı aldığı belirtildi.
Davacıların avukatları, müvekkillerinin iş akitlerinin 22 Temmuz itibarıyla sona ereceğini belirterek, olası misilleme endişesi nedeniyle kimliklerinin gizli tutulmasını ve tahkim süreci sonuçlanana kadar çalışan statülerinin korunmasını talep etti. Avukatlar, işten çıkarmaların kesinleşmesi halinde hamilelik ve tedavi süreçlerinde sağlık sigortasının kaybedilmesi, hisse haklarının yanması ve göçmenlik statüsünü etkileyebilecek telafisi güç sonuçlar doğabileceğini savundu.