Basit Bir Kan Testinde Ortaya Çıkan Kolesterol ve Trigliserid Değerleri Ciddiye Alınmalı
Basit bir kan testiyle belirlenen kötü kolesterol, iyi kolesterol ve trigliserid değerlerinin ciddiye alınması gerekiyor. Dengesiz değerler damar duvarında plak oluşumuna ve damar sertliğine yol açarak zamanla kalp krizi veya felce zemin hazırlayabilir. Peki kolesterol nasıl dengede tutulur, trigliserid nasıl düşürülür ve ne zaman ilaç kullanmak gerekir? Kardiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Fatih Mehmet Uçar’ın yanıtları şöyle:
İyi Kolesterolün Önemi
Kolesterol tahlillerinde sıklıkla dört parametre kullanılır: total kolesterol, kötü kolesterol (LDL), trigliserid ve iyi kolesterol (HDL). Yüksek total kolesterol, LDL ve trigliserid istenmez; bunlar damarları olumsuz etkileyebilir. HDL ise iyi kolesterol olarak bilinir. Kötü kolesterolün düşük olması ve iyi kolesterolün yüksek olması gerekir. Çünkü HDL, kalp, beyin, bacak ve şah damarlarındaki yağlı birikimleri azaltıp kolesterol içerikli plak oluşumunu engelleyerek kalp krizi riskini düşürür.
HDL Nasıl Yükseltilir?
İyi kolesterol (HDL), damar duvarında biriken kolesterolü karaciğere taşıyarak plak oluşumunu azaltır. HDL’nin yüksek olması damar tıkanıklığı, kalp krizi ve diğer kardiyovasküler hastalık riskini düşürür. Sigara ve alkol kullanmamak, düzenli egzersiz yapmak, düzenli ve yeterli uyku almak ile sağlıklı beslenmek HDL’yi artırmada en etkili yöntemlerdir.
Sakın İlaçları Yarıda Bırakmayın
Damar tıkanıklığı bulunan, stent takılan veya bypass ameliyatı geçirmiş hastaların kolesterol ilaçlarını düzenli kullanması hayati önem taşır. Kontrolsüz LDL yükseliğinin yarattığı riskler, ilaçların olası yan etkilerinden çok daha ciddidir.
Doğal Yöntemlerle Düzelmiyorsa İlaca Direnmeyin
Kolesterol düzeyleri yaşam tarzı değişiklikleriyle kontrol altına alınamıyorsa veya hastada kalp hastalığı öyküsü, hipertansiyon, diyabet ya da ailesel yüksek kolesterol gibi yüksek kardiyovasküler risk faktörleri bulunuyorsa ilaç tedavisi gereklidir. Kolesterol ilaçları, özellikle damar duvarındaki yağlanmayı ve plak oluşumunu azaltmada etkinliği kanıtlanmış tedavilerdir. Tedavi çoğunlukla kolesterol üretimini azaltan statinlerle başlar; gerektiğinde bağırsaklardan kolesterol emilimini azaltan ilaçlar da eklenebilir.
Trigliseridi Göz Ardı Etmeyin
Trigliserid, vücudun enerji depolamasında görevli bir yağ türüdür ve normal seviyelerde gereklidir. Ancak yüksek trigliserid düzeyleri kalp krizi ve inme riskini artırabilir. Rutin kan testlerinde ortaya çıkar; çok yüksek düzeylerde karaciğer yağlanması, pankreatit ve damar sertliği gelişebilir. Yanlış beslenme, hareketsizlik ve obezite en sık nedenlerdir. Diyabet, hipotiroidi ve genetik faktörler de etkili olabilir.
Trigliserid Nasıl Düşürülür?
Trigliserid için kılavuz değerler şöyledir: 150 mg/dL altı normal, 200 mg/dL üzeri yüksek, 500 mg/dL üzeri ise ciddi risk olarak kabul edilir. Hafif ve orta düzey artışlarda sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, kilo kontrolü ve alkol kısıtlaması çoğu zaman yeterlidir; gerektiğinde doktor önerisiyle ilaç veya Omega-3 takviyesi kullanılabilir.
Kalp Sağlığı İçin Egzersiz
Haftada en az 6 gün, 45 dakika tempolu yürüyüş önerilir. Yaş fark etmeksizin herkes için uygun olan yürüyüş, bazı kronik hastalıklarda kişiye özel planlanmalıdır. Ayrıca bisiklet ve yüzme gibi aktiviteler de kalp sağlığı açısından çok faydalıdır.
Yol Haritası: LDL’yi Düşürüp HDL’yi Yükseltmek
LDL’yi düşürüp HDL’yi yükseltmek için yaşam tarzı değişikliği şarttır. Aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir:
- Beslenme: Kolesterol düzeylerini dengelemek için Akdeniz tipi beslenme önerilir. Bu beslenme; ıspanak, brokoli, kabak, domates gibi sebzeler ile elma, portakal ve nar gibi meyveler; zeytinyağı, zeytin ve avokado gibi sağlıklı yağlar; somon, sardalya ve hamsi gibi Omega-3’ten zengin balıklar; ceviz, badem ve fındık gibi kuruyemişler; tam buğday ekmeği, yulaf, bulgur ile mercimek ve nohut gibi baklagillerin ağırlıklı olduğu bir düzeni içerir. Fazla kırmızı et, sakatat ve katkılı, trans yağ veya mısır şurubu içeren hazır yiyeceklerin sınırlandırılması damar plak oluşumunu azaltır.
- Sigara ve Alkol: Her ikisi de kalp-damar hasarına yol açar. Alkolün kötü kolesterolü düşürüp iyi kolesterolü yükselttiğine dair bir doğru yoktur.
- Stres: Sürekli stres kötü kolesterolü yükselterek iyi kolesterol düzeylerinin düşmesine yol açabilir; bu nedenle stres yönetimi önemlidir.
- Menopoz: Menopoza kadar kadınlarda genellikle daha yüksek olan iyi kolesterol, menopoz sonrası düşebilir. Bu dönemde düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme ve stres yönetimi daha da önem kazanır. Ancak kötü kolesteroldeki risk faktörleri cinsiyetten bağımsız olarak öne çıkar.
- Uyku: Belirli hormonlar sadece uykuda salgılanır ve bu hormonlar kalp-damar sağlığı için önemlidir. Günde en az 7-8 saat uyumaya çalışın.
- Düzenli Taramalar: Düzenli sağlık kontrolleri ve kolesterol seviyelerinin izlenmesi genel kalp sağlığının korunması açısından kritiktir. En ufak bir şikâyette kardiyoloji muayenesi yaptırmak gerekir. Genetik eğilim varsa; yüksek LDL, düşük HDL, obezite, alkol veya sigara gibi faktörlerin biri veya birden fazlası kalp hastalığı riskini artırabilir. Kolesterolünüz normal olsa bile şeker hastalığı veya hipertansiyon varsa bu risk devam eder.