Ev İçi Hava Kirliliği: Görünmeyen Tehlikeler ve Korunma Önerileri
Araştırmalar bazı evlerin dış ortama göre 100-500 kat daha kirli olabileceğini gösteriyor. Amerikan Çevre Koruma Kuruluşu (EPA), ev içi kirliliği acil bir sağlık sorunu olarak tanımlıyor. Ev içi kirleticiler, dış ortamdekiler gibi kolayca seyrelip dağılamadıkları için bu ortamlarda yüksek yoğunlukta bulunuyor. İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Osman Erk, evde kullanılan malzemeler ve gıdalarda bulunan birçok toksik kimyasal maddenin insan kanında ve yağ dokusunda da tespit edildiğini belirterek, bu görünmez kimyasalların pek çok sağlık sorununa yol açtığını vurguluyor. EN GÜVENLİ ORTAMDA GÜVENDE DEĞİLİZ! Kendimizi güvende hissettiğimiz evlerimiz gerçekte birçok görünmez, genellikle fark edilmeyen tehlike barındırıyor. Bilimsel araştırmalar; yaygın burun akması, göz yaşarması, yorgunluk, baş ağrısı, konsantrasyon bozukluğu, üst solunum yolu enfeksiyonları ve cilt bozuklukları gibi rahatsızlıkların, ev içi hava kirliliğine neden olan kimyasallara vücudun verdiği reaksiyonlar olduğunu gösteriyor. Çocuklarda alerjik hastalıklar ve astım, yetişkinlerde ise kanser ve diğer kronik hastalıklar ev içi kirlilikle yakından ilişkilidir. TAVSİYELER Ev ortamı sık sık havalandırılmalı. Yemek pişirirken mutlaka davlumbaz kullanılmalı veya mutfak penceresi açılmalı. Temizlik ürünleri mümkün olduğunca az kullanılmalı; bunların yerine sirke, arap sabunu gibi doğal yüzey aktif maddeler, çamaşır sodası, karbonat, boraks gibi doğal ürünler tercih edilebilir. Doğal masif mobilya ürünleri seçilmeli; mobilya alınırken formaldehit kullanılıp kullanılmadığı sorgulanmalı ve MDF ile sunta gibi malzemelerden üretilen mobilyalardan uzak durulmalıdır. Oda spreyi kullanmayın Deterjanlar ve çamaşır suyu gibi temizlik malzemelerinin yanı sıra oda kokuları, halı-döşeme temizleyicileri, fırın temizleyicileri ve böcek ilaçları gibi kimyasal ev ürünleri ortama birçok uçucu kimyasal madde salar ve toksik etkiye sebep olabilir. Bulaşık yıkarken ortaya çıkan klor gazı da gözlere zarar verebilir. Hormonlar zarar görüyor Endokrin (hormon) bozucu maddeler vücuda girdiğinde, doğal endokrin sistemini taklit edebilir veya engelleyebilir. Bilimsel çalışmalar, endokrin bozucu maddelerin doğurganlığı azaltabileceğini ve kanser riskini artırabileceğini gösteriyor. Endokrin sistemini bozduğu düşünülen maddeler arasında bazı kokular, plastikler, böcek ilaçları ve leke tutmayan kaplamalar yer alır. Gaz ve doğal gazla çalışan cihazlara dikkat! Havalandırması yetersiz kapalı bir ortamda herhangi bir yakıtın kullanılması karbon monoksit ve diğer zararlı gazların açığa çıkmasına neden olur. Kombi, şofben, fırın, şömine, klima ve su ısıtıcı gibi ev cihazları, ev içine karbon monoksit, nitrojen dioksit, metan ve yanmayan doğal gaz gibi toksinler yayabilir. Bu tür cihazların yaşam alanlarından uzak tutulması, kullanıldıkları mekânların sık sık havalandırılması ve mümkünse elektrikli cihazlara yönelinmesi önerilir. Kapalı ortamlarda yetersiz havalandırmayla yapılan ısınma ve pişirme faaliyetleri zararlı duman partiküllerinin ortama yayılmasına ve solunmasına yol açar.
Mobilyalardaki büyük tehlike Mobilya ve laminat parkelerde bulunan formaldehit kanserojen bir kimyasaldır. Formaldehit aynı zamanda tırnak cilası, sabun, şampuan ve kremlerde de bulunabilmektedir; birçok ülkede kozmetik ürünlerde formaldehit kullanımı yasaklanmıştır. Formaldehit bazen ürünlerde “formalin” adıyla gizlenebilir. Formaldehitin kanserojen etkisi bulunur. Kan kanserine yakalanan çocukların evlerinde yapılan araştırmalarda yüksek formaldehit varlığı tespit edilmiştir. En çok maruz kalınan zehir Ev temizlik ürünleri en fazla maruz kalınan toksik maddeleri içerir. 70 binden fazla kimyasalın büyük bir kısmı ev ürünlerinde kullanılıyor.
Bu kimyasalların çoğu uçucu özellikte olup oda sıcaklığında gaz halinde bulunarak kolayca akciğerlere ulaşır ve zararlı etki gösterir. Uçucu organik bileşikler (VOC) her yerde Duvar boyalarındaki VOC’lar iç mekân kirliliğinin önemli nedenlerinden biridir. Boyalar birçok kimyasal madde içerir; su bazlı boyalar tercih edilmelidir. Sigara dumanı, araç egzozları ve endüstriyel işlemler diğer önemli VOC kaynaklarıdır. Yiyecek ve içecekler de bir miktar VOC barındırabilir. Temizlik maddelerini sakın karıştırmayın Deterjanların çoğunda fosfat ve klor bulunur; bunların yutulması veya solunması zararlıdır. Cam, banyo ve tuvalet temizleyicileri amonyak, klor, hidroklorik asit ve formaldehit içerebilir. Amonyak ve klor içeren temizlik ürünleri aynı anda kullanıldığında akciğerde toksik ve potansiyel olarak kanserojen olabilen amonyum klorür gazı oluşur. Çamaşır suyu, tuz ruhu, kireç sökücüler, lavabo açıcılar ve sirke gibi maddelerin birbirleriyle karıştırılmaması veya aynı yüzeye art arda uygulanmaması gerekir. İşte bir araştırma sonucu Yapılan bir çalışmaya göre tüm gününü evde temizlik yaparak geçiren ev kadınlarının kanserden ölüm oranı, dışarıda çalışan kadınların oranının iki katı olarak saptanmıştır.
Bir başka kanserojen: Benzen Benzen uçucu bir kanserojendir. Temizlik malzemeleri dışında sigara, egzoz, fotokopi cihazları, parfüm, kozmetik ürünler, ayakkabı boyaları ve cilaları ile böcek öldürücüler benzen içerebilir. Doğada organik maddelerin yanmasıyla da benzen ortaya çıkabilir. Strafor, plastikler ve yapıştırıcıların üretiminde benzen kullanılabilmektedir. Uzun süre benzen soluyan kişilerde kan kanseri riski artmaktadır.