Amazonlar’ın Stonehenge’i: Amapá’daki 127 Granit Blokluk Güneş Takvimi ve Ritüel Alanı
Brezilya’nın Amapá eyaletinde, Ekvator’a yalnızca 2 derece uzaklıkta bulunan ve 127 granit bloktan oluşan dairesel yapı, Avrupalıların gelmesinden çok önce yerli halkların gelişmiş bir güneş takvimi kurduğunu gösteriyor. Amapá eyaletinin kuzeyindeki Calçoene kenti kırsalında yer alan alanda, yaklaşık 30 metre çapında bir çember oluşturan bu dev blokların bazıları 4 metreye kadar uzanıyor ve dikey, eğik veya yatay biçimde insan eliyle yerleştirilmiş.
Literatürde “Site AP-CA-18 Rêgo Grande I” koduyla kayıtlı olan alan, halk arasında sıkça “Amazonlar’ın Stonehenge’i” adıyla anılıyor. Yapının en dikkat çekici özelliği ise astronomik işlevi; kış gündönümü olan 21-22 Aralık tarihlerinde sabah saat 06:20 civarında güneş ışığı, taşlardan birindeki delikten geçerek tam hizalanma sağlıyor. Bölgenin Ekvator’a yalnızca 2 derece 37 dakika kuzeyinde konumlanması, ekinoks ve gündönümü gözlemlerinde son derece yüksek görsel hassasiyete olanak tanıyor; arkeolog Olavo Facundes bu coğrafi konumun gözlem hassasiyetini benzersiz olarak nitelendiriyor.
Araştırmalar, alanın yalnızca bir takvim sistemi olmadığını; aynı zamanda mezarlık ve ritüel alanı işlevi gördüğünü ortaya koyuyor. Çember içindeki çukurlarda cenaze çömlekleri, seramik depolar, kaplar ve sunaklar bulundu; bu buluntular Aristé seramik geleneğiyle ilişkilendirildi. Bulgular, sömürge öncesi yerli halkların bölgeye mevsimleri takip etmek için geldiği kadar atalarını ziyaret etmek ve ritüeller gerçekleştirmek amacıyla da geldiklerini gösteriyor.
Keşif, Amazon’un yalnızca sık orman alanlarından ibaret olmadığını; Avrupalıların gelişinden önce gelişmiş kültürel yapılara sahip toplulukları barındırdığını gösteren somut kanıtlardan biri olarak değerlendiriliyor. Yapının İngiltere’deki Stonehenge ile tarihsel bir bağının bulunmadığı, yalnızca görsel benzerlik nedeniyle bu adla anıldığı belirtiliyor. Ayrıca bölgenin Macapá’dan 374 kilometre uzak ve ıssız bir noktada yer alması nedeniyle yerel halk arasında da pek bilinmediği vurgulanıyor.
2024’te Amapá eyalet hükümeti tarafından alana “eyalet mirası” statüsü kazandırılmasına yönelik yasa tasarısı veto edildi. Brezilya Tarihi ve Sanatsal Miras Enstitüsü (Iphan) raporlarına göre alan, resmi bir arkeoloji parkı statüsü için gerekli planlama, yönetim ve koruma sistemlerine henüz sahip değil. Iphan ve Amapá hükümeti, kontrolsüz turizmin tarihi mirası riske atacağı uyarısında bulunarak, koruma ile kültürel turizmi dengelemek amacıyla “New PAC” kapsamında bir niyet protokolü imzaladı.