FATF Heyeti Türkiye’de: 5. Tur Değerlendirmesi İçin Yerinde İnceleme
Mali Eylem Görev Gücü (FATF), kara para aklama (KA) ve terörizmin finansmanıyla (TF) mücadele kapsamında geçen yıl gri listeden çıkan Türkiye’nin attığı adımları ve mevcut uygulamalarını yerinde görmek üzere geliyor. 5. tur değerlendirme raporu çerçevesinde gerçekleştirilecek bu ziyaret, Türkiye’nin gri listeden çıkış sonrası performansını detaylı biçimde masaya yatıracak.
Denetimin Kapsamı ve Görüşmeler
Eski MASAK Başkanı Osman Dereli, Ekonomim’e yaptığı açıklamada FATF ekibinin kolluk kuvvetlerinden mali istihbarat birimlerine; denetleyici otoritelerden özel sektör temsilcilerine kadar geniş bir yelpazede birebir görüşmelerle kapsamlı bir inceleme yürüteceğini belirtti. Ziyaret sırasında kamu kurumları ve özel sektör temsilcileriyle yapılan görüşmeler, fiili uygulamaların derinlemesine değerlendirilmesine imkan tanıyacak.
Mevzuattan Uygulamaya: Etkinlik Öncelikli
Bu denetim süreci önceki değerlendirmelerden önemli bir farklılık taşıyor. FATF heyeti artık yalnızca yasal düzenlemelerin kâğıt üzerinde var olup olmadığına (mevzuat) bakmayacak; bu düzenlemelerin pratikte ne derece etkin uygulandığı ve somut sonuçlar üretip üretmediğine odaklanacak. Kasım ayında gerçekleşecek yerinde ziyaret sırasında heyet, uygulama etkinliğini kamu ve özel sektör aktörlerinin sunduğu verilerle sorgulayacak.
Teknoloji ve Yeni Risk Alanları Mercek Altında
5. tur değerlendirmesinin temel odak noktalarından biri teknoloji kullanımının değerlendirilmesi olacak. Ülkelerin yapay zekâ ve öğrenen makineler gibi sistemleri KA/TF mücadelelerinde ne kadar etkin kullandığı değerlendirilecek. Ayrıca kripto varlık işlemleri, elektronik para sistemleri, gayrimenkul sektörü ve yüksek değerli emtia ticareti gibi yeni risk alanları da daha derinlemesine incelenecek.
Türkiye’nin İlerleyişi: Reformlar ve Yetki Genişlemeleri
Eski MASAK Başkanı Osman Dereli, Türkiye’nin 2011 ve 2021’de gri listeye alındığını hatırlatarak dördüncü turda eleştirilen suç gelirleriyle mücadele ve mevzuat eksikliklerinin takip sürecinde giderildiğini söyledi. Dereli, MASAK’ın yetkilerinin genişletilmesi, idari para cezalarının artırılması ve mal varlığı dondurma mekanizmalarının ihdas edilmesi gibi reformlarla Türkiye’nin suç gelirleriyle mücadelede bir üst seviyeye çıktığını vurguladı.
FATF’in Türkiye’den Beklentileri
Yeni değerlendirme süreci yalnızca MASAK, BDDK ve SPK gibi düzenleyici kurumları değil; bankalar, ödeme kuruluşları, kripto hizmet sağlayıcıları ve değerli maden ticareti yapan şirketleri de kapsıyor. FATF’in Türkiye’den beklediği temel adımlar şunlar:
- MASAK’ın eyleme geçirilebilir ve etkili istihbarat üretmesi.
- Kolluk kuvvetleri, savcılar ve denetçiler arasında veriye dayalı iş birliğinin sağlanması.
- Doğru, güncel ve erişilebilir gerçek sahiplik bilgisinin sunulması.
- Emlakçılar, avukatlar ve muhasebeciler gibi meslek gruplarının KA/TF kontrollerini etkin şekilde uygulaması.
- Finansal kapsayıcılığı (STK’lar, küçük işletmeler vb.) engellemeden risk temelli bir yaklaşımın benimsenmesi.
- Varlık müsaderesi gibi somut sonuçların nicel verilerle ölçülmesi.
FATF Listelerinin Anlamı
1989’da G7 tarafından kurulan ve Türkiye’nin 1991’de üye olduğu FATF, ülkeleri 40 Tavsiye Kararı (teknik uyum) ve 11 Etkinlik kriteri (uygulama) üzerinden denetliyor. FATF listelerinin anlamı şöyle özetlenebilir:
- Gri Liste (Artırılmış İzleme): KA/TF mücadelesinde eksikleri olan ancak bu eksikleri gidermek için FATF ile iş birliği yapan ülkeleri kapsar. Doğrudan yaptırım içermemesine rağmen uluslararası yatırımcı güvenini zedeleyebilir, sermaye girişlerini yavaşlatabilir ve kredi notlarını olumsuz etkileyebilir.
- Kara Liste: Yüksek riskli ve iş birliği yapmayan ülkeleri (örneğin Myanmar, Kuzey Kore ve İran) tanımlar. FATF, bu ülkelerle iş ilişkisi kurulması konusunda uyarılarda bulunur.
Sonuç
Bu değerlendirme süreci Türkiye için yalnızca bir denetim olmanın ötesinde, finansal sistemin uluslararası alanda güvenilirliğini pekiştirme fırsatı olarak kritik bir eşik niteliği taşıyor. FATF heyetinin yerinde incelemesi, mevzuatın ötesine geçerek uygulama etkinliğinin ve somut sonuçların değerlendirilmesine odaklanacak.