Beyniniz İçin Günlük Mini Egzersizler: Rutinleri Kırıp Zihni Canlandırma Yolları
Tüm vücudun kontrol merkezi olan beynimize genellikle gereken ilgiyi göstermiyoruz. Beden sağlığımız için egzersiz yapıyoruz ama (her ne kadar hareket beyne de fayda sağlasa da) onu zinde tutmak için de çaba harcamalıyız. ‘‘Bulmaca çözmek, yabancı bir dil öğrenmek elbette beyni dinç tutar ama bunlar yetmez. Onu şaşırtmalıyız. Çünkü bazen zihni en çok gençleştiren şey, hiç beklemediği küçük bir yenilikle karşılaşmasıdır’’ diyen Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz, bunun formüllerini verdi…
Rutinler de önemli ama… Pek fark etmiyoruz ama hayat, bir süre sonra bizi tekrarın içine çekiyor. Sabah aynı saatte uyanıyoruz, aynı elimizle dişimizi fırçalıyoruz, aynı elle saçımızı düzeltiyoruz, fincanı aynı şekilde tutuyoruz. Hemen her gün aynı yolları kullanıyor, neredeyse aynı hareketleri düşünmeden yineliyoruz. Bu yüzden beyin işi otomatiğe alıyor. Bir bakıma bu büyük bir lütuf. Çünkü beynin her sabah yeniden sıfırdan hayat kurması gerekseydi, daha öğlene varmadan yorulurduk. Rutin bu yüzden vardır; bizi korur, hızlandırır, enerji tasarrufu sağlar.
Sistem zamanla az uyarılır Ancak rutin bir yandan hayatı kolaylaştırırken, diğer yandan zihni çok fazla konfora alıştırabilir. İnsan bunu çoğu zaman yorgunluk zanneder. Oysa bazen hissettiğimiz şey yorgunluk değil, beynin konforudur. Zihin çalışıyordur ama farklı bir şey yoktur. Rutinini yapıyordur ve hiç zorlanmıyordur. Düşünün; hep aynı şarkıyı dinlerseniz bir süre sonra onu duymamaya başlarsınız. Beyin de biraz böyledir. Sürekli aynı görev, aynı alışkanlık… Bir noktadan sonra içerideki sistem daha az uyarılır. O yüzden mesele rutinin kötü olması değil. Mesele, zihnin yalnızca rutinle yetinmesidir.
İki işi aynı anda yapmak doğru mu? Telefonla konuşurken mail yazmak, bir yandan mesaj cevaplayıp öte yandan toplantı dinlemek, sosyal medyada gezinirken iş yapmaya çalışmak beyin egzersizi değildir. Bu, beynin yorulmasıdır. Bilinçli çift görev ile dağınık çoklu görev aynı şey değildir. Biri planlı bir zihinsel uyarıdır. Diğeri ise dikkatin parçalanmasıdır. Beynin aynı bölgesini birden fazla işle aynı anda çalıştırıyorsanız bu beynin yorulması anlamına gelir. Tersine aynı anda farklı bölgelerini çalıştırdığınız hareketler ise beyni besler ve geliştirir. Yeni sinir hücreleri oluşmasını sağlar.
PRATİK ÖNERİLER Beyni uyarmak için büyük sistemler kurmak, pahalı cihazlar almak ya da uzun saatler ayırmak gerekmiyor. Günlük hayatın içine serpiştirilen küçük ama bilinçli egzersizler bile zihni canlandırabilir. İşte örnekler:
- Bir elinizle daire, diğer elinizle çizgi çizin Sağ elinizle havaya daire çizerken sol elinizle yukarı aşağı düz çizgi yapmayı deneyin. İlk anda elleriniz birbirine karışabilir. Zaten beklenen de budur. Çünkü beyin iki farklı hareketi aynı anda düzenlemeye çalışırken alışılmış otomatik düzenin dışına çıkar. Bu egzersiz özellikle dikkat, koordinasyon ve sağ-sol beyin tarafları arasındaki iletişimi canlandırır.
- Yürürken geriye doğru sayın Kısa bir yürüyüş sırasında 100’den geriye doğru saymayı deneyin. Bir süre sonra bunu ikişer, üçer ya da beşer azaltarak yapabilirsiniz. Bu egzersiz hem hareket sistemini hem zihinsel işlem yapmayı aynı anda devreye sokar. Denge sorunu olanlar bunu otururken yapmalıdır.
- Dişinizi alışık olmadığınız elinizle fırçalayın Sağ elinizi kullanıyorsanız bir gün sol elle deneyin. Bu kadar basit bir değişiklik bile beyin için yeni bir yol demektir. Çünkü yıllardır otomatik hale gelen bir hareket bir anda dikkat ister hale gelir. İlk günlerde sakarlık hissi olabilir, tam da bu yüzden değerlidir. Beyin alışkanlığı bırakarak yeniden odaklanmak zorunda kalır.
- Mutfakta iş yaparken zihinsel görev ekleyin Örneğin sebze doğrarken ya da sofrayı hazırlarken kendi kendinize belli bir harfle başlayan şehir isimleri sayın ya da bugün gördüğünüz üç şeyi sırayla hatırlayın. Buradaki amaç rastgele bölünmek değil, kontrollü bir küçük zihinsel görev eklemektir. Böylece günlük hayatın sıradan anları bile beyin için bir antrenmana dönüşebilir.
- Ters el ile küçük notlar alın Adınızı, günün tarihini ya da kısa bir alışveriş listesini alışık olmadığınız elinizle yazın. Yazınız elbette çirkin olacaktır. Mesele güzel yazmak değil, beynin otomatik sistemini bozup onu yeniden çalıştırmaktır.
- Eşyaları farklı şekilde kullanın Her zaman sağ elinizle aldığınız telefonu bir gün sol elinizle alın. Çantanızı diğer omzunuza takın. Masadaki eşyaların yerini küçük ölçüde değiştirin. Bu çok küçük gibi görünür ama beyin alışkanlık kalıplarını fark ettiğinde yeniden devreye girmek zorunda kalır.
- Ritim ve sayı egzersizini birleştirin Bir elinizle masaya yavaş tempoda vururken aynı anda 1’den 10’a kadar sayın. Sonra işi biraz zorlaştırın: eliniz bir ritimde gitsin, siz sayıları tersten söyleyin. Daha sonra sağ el ve sol elle farklı ritimler deneyin. Bu tür egzersizlerle beyin birden fazla bilgiyi kaosa düşmeden yönetmeyi öğrenir.
- Günleri tersten saymaya çalışın Önce günleri, sonra ayları tersten sıralayın. Bir adım ileri gidip her gün için bir renk ya da bir şehir ismi ekleyin. Bunlar basit görünür ama otomatik bilgiyi farklı biçimde çağırmayı gerektirdiği için zihne yeni yükleme yapar.
ZİHİNSEL EGZERSİZLER
Alışkanlıkların dışına çıkmak şart Beynin çok önemli bir ihtiyacı var: alıştığı yolu bırakmak. Çünkü beyin, alışılmadık bir şeyle karşılaştığında hemen ek devreler göreve girer. Yeni bir bağlantı kurmaya, dikkatini toplamaya, iki tarafı aynı anda organize etmeye çalışır. İşte bu nedenle, alışkanlığın dışına çıkan küçük hareketler sandığımızdan daha kıymetlidir. Dişinizi diğer elinizle fırçalamak, yürürken tersten saymak, bir elinizle şekil çizerken öbür elinizle başka bir hareket yapmak bunlara örnektir. Bunlar size çocukça ya da önemsiz görünmesin. Çünkü beyin için yenilik, adeta pencereyi açmak gibidir. İçeri hava girer. Dikkat uyanır. Sistem yeniden toparlanır. Yeni yollar aranır. Yeni sinir bağlantıları kurulur.
İlk denemede zorlansanız da pes etmeyin Genellikle zorlandığımızda kaygılanırız. Elimiz karışınca ‘beceremedim’ deriz. Yürürken tersten sayınca ‘zihnim dağıldı’ diye düşünürüz. Oysa beynin gelişiminde bazı karışıklık anları çok değerlidir. Bu nedenle ilk denemede zorlanmanız başarısızlık değil, tam tersine beynin çalışmaya başladığını gösterir.
Sağ ve sol tarafının aynı anda çalışması önemli Beynin iki yarım küresi var ve her biri farklı işlerde ağırlık kazanır. Siz iki elinizi aynı anda farklı şekillerde kullanmaya çalıştığınızda, beynin farklı ağları bir arada çalışmak zorunda kalır. Bu da dikkat sistemini canlandırır, koordinasyonu artırır ve zihinsel esnekliği destekler.