Sivas’ta Lahmacun 50 TL’ye Satıldı; Denetim Sonrası Tartışma Sürüyor
Sivas’ta 15 yıldır gıda sektöründe hizmet veren Selahattin Yabalı, lahmacununu 50 TL’den sattığı gerekçesiyle “çok ucuz satıyor” iddialarıyla defalarca CİMER’e şikâyet edildi. Şikayetler üzerine harekete geçen Ticaret Müdürlüğü ekiplerinin işletmede yaptığı son denetimlerde herhangi bir uygunsuzluk tespit edilmedi.
50 TL’ye lahmacun satılabileceğini gösteren bu olay, esnafın fahiş fiyat uygulayıp uygulamadığı tartışmasını yeniden gündeme getirdi.
İşletme Koşulları ve Fiyatlandirma
Kira ödememesini fırsata çevirmedi başlığıyla ele alınan olayda, Sabah gazetesi yazarı Mevlüt Tezel’in köşesine taşıdığı hesaplamalara göre, günümüzde birçok yerde standard bir lahmacun 130 ila 180 TL arasında, popüler mekanlarda ise 300 TL ve üzerine çıkabiliyor. Bu koşullarda 50 TL’lik fiyat, “Bu fiyata kâr elde edilebilir mi?” sorusunu gündeme getirdi. İşletmenin mülkünün Yabalı’ya ait olması ve kira giderinin bulunmaması önemli bir avantaj sağlasa da, yapılan detaylı maliyet hesaplamaları 50 TL’nin zararına bir satış olmadığını, aksine makul bir kâr marjı içerdiğini gösteriyor.
Standart Lahmacun İçin Malzeme Maliyeti
Standart bir lahmacun (yaklaşık 100–110 gram iç harç ve 50 gram hamur) için net malzeme maliyeti şu şekilde hesaplandı:
- Kıyma: %20–30 yağlı dana/kuzu karışımı (~30–35 gr) — ~12.00 TL
- Sebze ve Baharat: Domates, biber, soğan, maydanoz, salça, sarımsak — ~3.50 TL
- Hamur: Un, maya, su, tuz (~50 gr) — ~1.00 TL
- Odun / Gaz: Fırın pişirme maliyeti — ~1.50 TL
- Yan Ürünler: Yeşillik, limon, sarma kâğıdı/kutusu — ~3.00 TL
- Toplam Malzeme Maliyeti (Lahmacun Başına): — ~21.00 TL
Kârlılık ve İşletme Giderleri
Kârı yüzde 20’nin üzerinde başlıklı değerlendirme, sadece malzeme gideriyle bir işletmenin ayakta kalmasının mümkün olmadığını vurguluyor. Personel, SGK, elektrik, su, muhasebe ve vergi gibi sabit giderler hesaba katıldığında kârlılığı belirleyen en önemli kırılma noktası “günlük satış adedi” oluyor.
Düşük Hacimli İşletme (Günde 150–200 adet): Sabit giderler az ürüne bölündüğü için lahmacun başına işletme maliyeti 15–20 TL’yi bulabiliyor.
Yüksek Hacimli İşletme (Günde 1000+ adet): Yüksek sürüm olduğunda lahmacun başına düşen işletme maliyeti 5–7 TL seviyelerine kadar gerileyebiliyor. Sivas’taki örnekte standart bir mahalle işletmesi esas alındığında; 22 TL malzeme maliyetine 18 TL işletme gideri eklendiğinde net maliyet 40 TL olarak hesaplanıyor. Bunun üzerine yüzde 20 kâr payı eklendiğinde lahmacunun fiyatı 48 TL’ye ulaşıyor. İşletmecinin kira ödememesi durumu da dikkate alındığında, 50 TL’den satılan her bir lahmacundan yüzde 20’nin üzerinde net kâr elde ettiği sonucuna varılıyor.
Fahiş Fiyat Politikası ve Enflasyon İddiaları
Fahiş fiyat politikası ve “enflasyon bahanesi” başlıklı değerlendirmede, Tezel’in maliyet hesaplamalarının yeme-içme sektöründeki fiyatlandırma stratejilerine dair çarpıcı bir gerçeği ortaya koyduğu kaydediliyor. Tüm işletme giderleri dahil net maliyeti 40 TL olan bir lahmacunun veya benzer dışarı yemeklerinin (yarım ekmek arası köfte, döner vb.) içecek hariç 400–500 TL bandında satılması, sektörde fahiş fiyat uygulandığına işaret ediyor.
Bu tablo, artan enflasyonun bazı işletmeler tarafından devasa bir “kâr bahanesi”ne dönüştürülmesinin en net örneği olarak yorumlanıyor.